Đền Lý Bát Đế Bắc Ninh

Nhắc đến Bắc Ninh, người ta thường nghĩ đến những làn điệu Quan họ ngọt ngào, những làng nghề truyền thống độc đáo và những di tích lịch sử văn hóa giá trị. Trong số đó, Đền Đô (ngôi đền thờ 8 vị vua nhà Lý) là một điểm đến không thể bỏ qua. Nơi đây được mệnh danh là “Kinh đô của văn hóa Lý - Trần”, lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh vô giá.

Đền Đô hay còn gọi là (Đền Lý Bát Đế, Cổ Pháp Điện) được xây dựng vào thế kỷ XI, ngày nay nằm ở phường Đình Bảng, thành phố Từ Sơn. Đền được dựng trên nền đất mà khi xưa vua Lý Công Uẩn đăng quang và trở lại thăm quê hương. Theo sử sách, dân làng Đình Bảng đã cho xây dựng một ngôi nhà lớn làm nơi nghênh tiếp nhà vua. Khi vua Lý Công Uẩn băng hà, Lý Thái Tông lên ngôi kế vị vua cha, ông đã cho sửa sang lại ngôi nhà xưa và chọn làm nơi thờ tự vua cha, từ đó Đền trở thành nơi thờ tự các vị vua nhà Lý sau khi băng hà.

Đến nay, Đền Đô thờ 8 vị vua nhà Lý gồm: Lý Công Uẩn (Lý Thái Tổ), Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông, Lý Thần Tông, Lý Anh Tông, Lý Cao Tông và Lý Huệ Tông. Trải qua thời gian dài cùng chiến tranh tàn phá, Đền Đô đã được tu sửa và mở rộng nhưng vẫn theo đúng hình dáng và kiến trúc ban đầu. Kiến trúc của Đền có sự kế thừa phong cách cung đình và dân gian được kết hợp hài hòa, chạm khắc tinh xảo. Nằm trong khuôn viên rộng hơn 31.000 m².

Cổng vào nội thành đền Đô gọi là Ngũ Long Môn với hai cánh cổng có chạm khắc hình 5 ông rồng. Mỗi khi cánh cổng này mở ra, sẽ như hình dáng rồng bay lên cao vút. Hai bên cổng chính nội thành Đền Đô, phía bên trái ghi bức cuốn thư “Chiếu dời đô” của vua Lý Thái Tổ với đúng 214 chữ, ứng với 214 năm trị vì của 8 đời vua nhà Lý. Phía bên phải là bài thơ hào hùng nổi tiếng - như một bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của nước ta “Nam quốc sơn hà Nam đế cư...” của Lý Thường Kiệt. Trung tâm của Khu nội thành cũng là trung tâm Đền (chính điện). Chính điện gồm Phương đình (nhà vuông) 8 mái 3 gian rộng đến 70m². Phía sau ngôi chính điện là nhà hậu cung rộng 220 m², nơi đặt ngai thờ, bài vị và tượng của 8 vị vua nhà Lý.

Cổng Ngũ Long Môn khắc 5 hình rồng uốn lượn

Khu ngoại thất Đền Đô gồm nhà vuông, nhà chủ tế, nhà kho, nhà khách và đền vua Bà (thờ Lý Chiêu Hoàng, còn gọi là đền Rồng). Hai bên tả hữu đền Đô là nhà thờ quan văn và quan võ tiêu biểu nhất trong suốt 216 năm của vương triều nhà Lý. Nhà văn chỉ ba gian chồng diêm rộng nằm bên trái khu nội thành thờ Tô Hiến Thành và Lý Đạo Thành, những quan văn đã có công lớn giúp nhà Lý. Nhà võ chỉ có kiến trúc tương tự nhà văn chỉ, ở bên phải khu nội thành thờ Lê Phụng Hiểu, Lý Thường Kiệt, Đào Cam Mộc là những quan võ tài lược.

Phía đông Đền có nhà bia, nơi đặt “Cổ Pháp Điện Tạo Bi”. Tấm bia đá này cao 190 cm, rộng 103 cm và có độ dày 17 cm, được khắc năm Giáp Thìn (1605). Bia được chạm khắc tinh xảo, trán bia có hình lưỡng long chầu nguyệt. Mặt trăng tròn vo được chạm nổi, xung quanh có hình tượng hào quang tỏa chiếu. Lòng bia khắc 35 dòng chữ Hán, có xen kẽ một số chữ Nôm, tổng cộng chừng 1.500 chữ.

Đền Đô thờ 8 vị vua nhà Lý

Ở ngoại thất Đền Đô còn có nhà Thủy đình, Thủy đình rộng 5 gian có kiến trúc chồng diêm 8 mái, 8 đao cong được làm bằng gỗ lim chắc chắn, chạm khắc hoa văn tinh xảo. Nhà Thủy đình nằm trên hồ bán nguyệt, được nối với sân chính bằng chiếc cầu đá.

Đền Đô được Chính phủ công nhận là di tích lịch sử - văn hóa theo Quyết định số 154 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ngày 25/01/1991. Năm 2014, nơi đây cùng với các khu lăng mộ của các vua nhà Lý đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.

Thời điểm lý tưởng nhất để khám phá Đền Đô là vào khoảng thời gian diễn ra Lễ hội Đền Đô, từ ngày 14 đến ngày 16 tháng 3 âm lịch hàng năm. Đây là thời điểm diễn ra nhiều nghi lễ truyền thống đặc sắc như rước kiệu, tế lễ, dâng hương... thể hiện lòng thành kính và biết ơn đối với các vị vua nhà Lý. Tuy nhiên, bạn cũng có thể đến thăm Đền Đô vào bất kỳ thời điểm nào trong năm. Nơi đây luôn chào đón du khách với cảnh quan thanh bình, không gian linh thiêng và những giá trị văn hóa, lịch sử độc đáo